የአካል ጉዳተኝነት ማሻሻያ እና የህግ 104 (Legge 104) ተደጋጋሚ ጥያቄዎች፡- ከ2026 ጀምሮ ምን ተቀየረ?

ከመጋቢት 1 ቀን 2026 ጀምሮ ተግባራዊ የሆነው የአካል ጉዳተኝነት ማሻሻያ፣ በጣሊያን የአካል ጉዳተኝነት እና የኣቅም ማነስ (invalidità civile) እውቅና የሚሰጥበትን ሥርዓት በእጅጉ የሚቀይር ነው።

ይህ ማሻሻያ በዲክሪ (Legislative Decree) 62/2024 የተደነገገ ሲሆን፣ የሚከተሉትን ሂደቶች የሚከናወኑበትን መንገድ በመቀየር አዲስ ሞዴል ይዟል ፡–

• የጤና ምርመራዎች

• የአካል ጉዳተኝነት ግምገማ

• ከሲቪል ድክመት እና ከህግ 104 ጋር የተያያዙ ቃለ–ጉባኤዎችን (verbali) ማዘጋጀት

የማሻሻያው ዓላማ ቢሮክራሲን በመቀነስ፣ የሕክምና ምርመራ ውጤቱን ብቻ ሳይሆን የአካል ጉዳተኝነት ሁኔታ በሰውየው የዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ የሚያሳድረውን ትክክለኛ ተፅእኖ ግምት ውስጥ ማስገባት ነው

 

ኣልሆነም: በአሁኑ ወቅት ማሻሻያው በሙከራ ደረጃ ላይ ነው የሚገኘው።

 

ይህ ማለት፦

• በሙከራው ውስጥ በተካተቱት ክፍለ ሀገራት (Province): (ነጥብ 8ን ይመልከቱ) አዳዲስ ማመልከቻዎች በአዲሱ የግምገማ ሥርዓት መሠረት ይስተናገዳሉ።
• በሌሎቹ ክፍለ ሀገራት: የተለመደው ወይም ነባሩ አሠራር ተግባራዊ መሆኑ ይቀጥላል (FAQ – Il riconoscimento della condizione di disabilità – JumaMap)።

የመንግሥት ዓላማ ይህንን አዲስ የሥራ ሞዴል ከጥር 1 ቀን 2027 ዓ.ም. ጀምሮ በመላው የአገሪቱ ግዛቶች ተግባራዊ ለማድረግ ነው።

በዚህ ምክንያት፣ ማመልከቻዎን በየትኛው ክፍለ ሀገር እንደሚያስገቡ ማረጋገጥ በጣም አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም የክንውን ሂደቶቹ ሊለያዩ ስለሚችሉ

ተሃድሶው (Reform) በተለያዩ የጣሊያን ግዛቶች ውስጥ ደረጃ በደረጃ ተግባራዊ እየተደረገ ይገኛል። በአሁኑ ወቅት በሙከራ ትግበራው ውስጥ የተካተቱት ግዛቶች ዝርዝር የሚከቱት ናቸው ፦

አሌሳንድሪያ

አንኮና

አሬዞ

አስኮሊ ፒቼኖ

አስቲ

ቤርጋሞ

ቦሎኛ

ቦልዛኖ

ብሬሻ

ብሪንዲዚ

ካሊያሪ

ካልታኒሴታ

ካምፖባሶ

ካዘርታ

ካታኒያ

ካታንዛሮ

ኪዬቲ

ኮሞ

ኮዜንዛ

ክሮቶኔ

ኩኔዎ

ፊሬንዜ

ፎርሊ–ቼዜና

ፍሮዚኖኔ

ጄኖዋ

ኢዜርኒያ

ላ ስፔዚያ

ሌቼ

ማቼራታ

ማንቶቫ

ማሳ ካራራ

ማቴራ 

ሜሲና

ሚላኖ

ፓሌርሞ

ፓቪያ

ፔሩጂያ 

ፒያቼንዛ

ፖርዴኖኔ

ፖተንዛ

ራቬና

ሬጆ ካላብሪያ

ሪሚኒ

ሮም

ሳለርኖ

ሳሳሪ

ሳቮና

ሶንድሪዮ

ቴራሞ

ቴርኒ

ቶሪኖ

ትሬቪዞ

ትሪዬስቴ

ኡዲኔ

ቬኒስ/ቬኔዚያ

ቬሮና

ቪቦ ቫለንቲያ 

ቪቼንዛ

በእነዚህ ግዛቶች ውስጥ የሚኖሩ ከሆነ እና አዲስ ማመልከቻ ማቅረብ ካለብዎት፣ የእርስዎ ሁኔታ በአዲሱ የግምገማ ሥርዓት መሠረት የሚታይ ይሆናል። የመንግሥት ዓላማ ይህንን አዲስ ሞዴል ከጥር 1 ቀን 2027 ጀምሮ በመላው የአገሪቱ ክፍል ተግባራዊ ለማድረግ ነው።

 

1. ወደ ሐኪም መሄድ

የቤተሰብ ሐኪም (Medico di base) ወይም ስፔሻሊስት ዘንድ ይሂዱ፤ ሐኪሙ የመግቢያ የሕክምና የምስክር ወረቀት (certificato medico introduttivo) ሞልቶ በኢንተርኔት በቀጥታ ለ INPS (የጣሊያን ብሔራዊ የማኅበራዊ ዋስትና ተቋም) ይልካል።

ሐኪሙ ሁሉንም መረጃ ለ INPS ከላከ በኋላ፣
የእርስዎ ድርሻ የሚከተሉት ብቻ ይሆናሉ፦

• የቀጠሮ ጊዜ መያዝ
• አስፈላጊ ሰነዶችን ይዞ መገኘት
• የደረሰኝ ማረጋገጫውን በጥንቃቄ መያዝ

ይህ ማለት ሂደቱ በራሱ ይጀመራል ማለት ነው፤ የሕክምና ምስክር ወረቀቱን ካገኙ በኋላ ሌላ የተለየ ማመልከቻ ለብቻዎ ማቅረብ አያስፈልግዎትም።

በጣሊያን የቤተሰብ ሐኪም እንዴት ማግኘት እንደሚቻል ለማወቅ በ JumaMap ላይ የሚገኘውን “በጣሊያን የጤና መብት” (Il diritto alla salute in Italia) የሚለውን FAQ ይመልከቱ።

2. 
   
   ለግምገማ ቀጠሮ መሄድ

ሂደቱ ከተጀመረ በኋላ INPS በሚከተሉት መንገዶች

ለግምገማ ይጠራዎታል፦

• በአጭር የጽሑፍ መልዕክት (SMS)

• በኢሜይል (Email)

• በፖስታ (አንዳንድ ጊዜ)

• በ INPS ድረ–ገጽ ላይ ባለው የእርስዎ የግል ገጽ (area personale)

ብዙውን ጊዜ የሚከተሉት መረጃዎች ይደርስዎታል፦

• የምርመራው ቀን

• ሰዓት

• ቦታ (ወይም የምርመራው ሁኔታ)
  
  

ግምገማው የሚከተሉትን ያካትታል፦

• የሕክምና ምርመራ (እንደ ቀድሞው፣ ነገር ግን በአዲስ መመዘኛዎች)

• በአንዳንድ ሁኔታዎች የሰነዶች ግምገማ

ግምገማው የሚያተኩርባቸው ነጥቦች፦

• ጤና

• ራሳቸውን ችለው የመንቀሳቀስ ሁኔታ (autonomia)

• ማኅበራዊ እና የሥራ ሕይወት

ለዚህም ነው “ሁለገብ ግምገማ” (Valutazione Multidimensionale) ተብሎ የሚጠራው፤ የተለያዩ ባለሙያዎች የተካተቱበት ቡድን በሽታውን ብቻ ሳይሆን የኑሮ ሁኔታዎን፣ ፍላጎትዎን እና የሚያጋጥሙዎትን እንቅፋቶች ጭምር ይገመግማሉ። ስለዚህ ግምገማው በሕክምና ፐርሰንት (መቶኛ) ብቻ የተገደበ ሳይሆን ሰብአዊ ፍጡር የሚኖርባቸውን የተለያዩ ገጽታዎች ያገናዘበ ነው።

3. ውጤቱን መቀበል

በቀድሞው የአካል ጉዳት መቶኛ (percentage) ምትክ፣ ውጤቱ በአለም አቀፍ የ ICF (International Classification of Functioning) መመዘኛዎች ላይ በመመስረት የእርዳታ ፍላጎትን በአራት ደረጃዎች ይከፍላል፦

• ቀላል (Lieve): አነስተኛ ድጋፍ የሚያስፈልገው።

• መካከለኛ (Medio): መጠነኛ እርዳታ የሚያስፈልገው።

• ከፍተኛ (Intensivo – Elevato): ራሳቸውን ችለው በመንቀሳቀስ ረገድ ከፍተኛ ገደብ ላለባቸው።

• በጣም ከፍተኛ (Intensivo – Molto Elevato): የማያቋርጥ እንክብካቤ ለሚያስፈልጋቸው።

የሁኔታው እውቅና

የመጨረሻው የምስክር ወረቀት የአካል ጉዳተኛ መሆንዎን ያረጋግጣል።




እንደ ጉዳቱ ክብደት (ቀላል፣ መካከለኛ፣ ከፍተኛ ወይም በጣም ከፍተኛ) ውጤቱ የሚከተሉትን መብቶች ያረጋግጣል፦

• የገንዘብ ጥቅማጥቅሞች፦ የቀድሞዎቹን የጡረታ እና የድጎማ ዓይነቶች ይተካሉ። ግምገማው “ከፍተኛ” ወይም “በጣም ከፍተኛ” የድጋፍ ፍላጎት እንዳለ ካረጋገጠ፣ ክፍያዎች (እንደ የእርዳታ አበል ወይም የረዳት አበል) በቀጥታ ይፈቀዳሉ።
  

የታክስ እና የሥራ ጥቅማጥቅሞች፦ ውጤቱ አዎንታዊ ከሆነ ከሥራ ፈቃድ (Legge 104)፣ ለተሽከርካሪዎች የታክስ ቅናሽ እና ለቴክኒክ መሣሪያዎች ግዢ ድጋፎችን ለማግኘት ያስችላል።

ውጤቱ በዲጂታል የጤና ማኅደርዎ (Fascicolo Sanitario Elettronico – FSE) ውስጥ በቀጥታ ይቀመጣል። ይህ ማኅደር አጠቃላይ የሕክምና ታሪክዎን የሚይዝ የዲጂታል መሣሪያ ሲሆን፣ በ SPID ወይም በ CIE (የኤሌክትሮኒክ መታወቂያ) ማግኘት ይቻላል።

በአጭሩ ምን ያገኛሉ?

የአካል ጉዳተኛነትዎን የሚያረጋግጥ አንድ የዲጂታል ሰነድ ይደርስዎታል። 

ይህ ሰነድ የሚከተሉትን ለማድረግ የሚያገለግል ብቸኛው ማስረጃ ነው፦

1. ከ INPS የገንዘብ ድጎማዎችን ለመቀበል
2. ከገቢዎች ኤጀንሲ (Agenzia delle Entrate) የታክስ ጥቅማጥቅሞችን ለማግኘት
3. በሚኖሩበት ማዘጋጃ ቤት (Comune) በኩል የማኅበራዊ አገልግሎቶችን ለመጀመር

የሕግ ድንጋጌ ቁጥር 62/2024 (D.Lgs. 62/2024) ዋና ዋና ዓላማዎች

1. በሲቪል የአካል ጉዳት (Invalidità Civile) እና በአካል ጉዳተኝነት (Disabilità) የምስክር ወረቀቶች መካከል ያለውን ግራ መጋባት ማስወገድ፦

• የሲቪል የአካል ጉዳት የምስክር ወረቀት (Verbale di Invalidità Civile): የአንድን ሰው የመሥራት አቅም መቀነስ ይገመግማል (በፐርሰንት ይገለጻል፣ ለምሳሌ 74% ወይም 100%)። በዋናነት ኢኮኖሚያዊ ጥቅማጥቅሞችን (አበል፣ ጡረታ) ወይም የታክስ እፎይታዎችን ለማግኘት ያገለግላል
  
  
  
  

• የአካል ጉዳተኝነት የምስክር ወረቀት (Verbale di Disabilità – ሕግ 104/92): አካላዊ፣ አእምሮአዊ ወይም የስሜት ሕዋሳት መጎዳትን (ሲቪል የአካል ጉዳት፣ ዓይነ ስውርነት፣ መስማት የተሳነው፣ መስማትም ማየትም የተሳነው) እና ግለሰቡ የሚያስፈልገውን የድጋፍ ፍላጎት (ማኅበራዊ ግምገማ፣ በሕግ 104/1992 መሠረት) ይለያል እንዲሁም ይገመግማል
  

2. ሁለቱን የምስክር ወረቀቶች ማዋሃድ

በአዲሱ ማሻሻያ (62/2024) መሠረት ከዚህ በኋላ የተለያዩ የምስክር ወረቀቶች አይኖሩም፤ ይልቁንም የአካል ጉዳተኝነት ሁኔታን የሚገልጽ አንድ ወጥ የሆነ የምስክር ወረቀት ብቻ ይኖራል

3. አዲስ የቃላት አጠቃቀምን ማስተዋወቅ
   
   ይህ አዋጅ በሁሉም መደበኛ ሕጎች ውስጥ እንደ “invalidità” (አካል ጉዳተኛ)፣ “handicap” (አካለ ስንኩል) ወይም “diversamente abile” (ልዩ ችሎታ ያለው) ያሉ ቃላትን ያስቀራል፤ በእነዚህም ፋንታ “Persona con disabilità” (የአካል ጉዳት ያለበት ሰው) የሚለውን ቃል ይተካል።
   
   4. የሕይወት ፕሮጀክት (Progetto di Vita)

ተጠቃሚ መሆን የግምገማው ውጤት አዎንታዊ ከሆነ፣ የመንግሥት ተቋማት (ማዘጋጃ ቤት እና የጤና ባለሥልጣን/ASL) ጥያቄ ሲቀርብላቸው “የግለሰብ የሕይወት ፕሮጀክት” (Progetto di Vita Individuale) እንዲጀምሩ ያስገድዳቸዋል። ይህም ግለሰቡ የሚያስፈልጉትን ሁሉንም ድጋፎች (ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊ እና የጤና) የሚያስተባብር ግላዊ ዕቅድ ነው

በአዲሱ ተሃድሶ አማካኝነት የግምገማው አቀራረብ ይለወጣል።

ቀደም ሲል፦ ማረጋገጫው በዋናነት በአካል ጉዳት መቶኛ (Percentage) ላይ

• የተመሠረተ ነበር። ይህም እያንዳንዱን የጤና እክል ከአንድ የተወሰነ መቶኛ ጋር በሚያያይዙ ሰንጠረዦች ይሰላ ነበር

• አሁን (በአዲሱ ሥርዓት)፦ ግምገማው በጤና ሁኔታው ምክንያት በሰውየው የዕለት ተዕለት ሕይወት ላይ የሚመጣውን ተፅዕኖ ጭምር ግምት ውስጥ ያስገባል። ለምሳሌ የሚከተሉትን ነጥቦች ይመለከታል፦
  • የግል ነፃነት ወይም ራስን የመርዳት ብቃት (Autonomy)

  • የሥራ ችሎታ

  • ማኅበራዊ ተሳትፎ

  • በዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎች ላይ የሚገጥሙ ችግሮች

ይህ አቀራረብ የአካል ጉዳትን ይበልጥ ተጨባጭ በሆነና በሰውየው ዙሪያ ባተኮረ መንገድ እውቅና ለመስጠት ያለመ ነው

አዎ።

በአዲሱ የማረጋገጫ ሞዴል መሠረት፣ ግምገማው በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ የሚገጥሙትን እውነተኛ እንቅፋቶች (Barriers) ግምት ውስጥ ያስገባል

ለምሳሌ፦ ጥሩ የመንቀሳቀስና ራስን የመርዳት አቅም ያለው ሰው፣ ተመሳሳይ የሕክምና ምርመራ (Diagnosis)
ካለው ነገር ግን ከፍተኛ የእርዳታ ወይም የድጋፍ ፍላጎት ካለው ሌላ ሰው የተለየ የግምገማ ውጤት ሊሰጠው ይችላል።

የሪፎርሙ አንዱ ዋና ዓላማ አንድ ወጥ የሆነ የአካል ጉዳት የምስክር ወረቀት

(Certificazione unica) ማስተዋወቅ ነው ወደፊት አንድ የምርመራ ውጤት (verbale) ለተለያዩ አገልግሎቶች ሊያገለግል ይችላል፤ ለምሳሌ፦

• ለሲቪል ኢንቫሊዲታ (invalidità civile)

• ለሕግ 104 (Legge 104) እውቅና

• ለሌሎች የድጋፍና የእርዳታ እርምጃዎች

የዚህ ማሻሻያ ዓላማ ለአካል ጉዳተኞችና ለቤተሰቦቻቸው የሚከተሉትን ነገሮች በመቀነስ ሂደቱን ማቅለል ነው፦

• ተደጋጋሚ የሕክምና ምርመራዎችን

• የጥበቃ ጊዜን

ቢሮክራሲያዊ አሰራሮችን

ሪፎርሙ ጥቅማጥቅሞችን ለማግኘት የሚያስፈልጉትን መስፈርቶች በቀጥታ አይለውጥም

በተለይም፦

• የሕክምና መስፈርቶች (soglie sanitarie) ዝቅ አይሉም

• የገቢ ገደቦች (soglie economiche) አይቀየሩም

ከፍተኛ የአካል ጉዳት መቶኛ (percentage) እንደሚሰጥ ዋስትና አይሰጥም

ይልቁንም የሚቀየረው የግምገማ ዘዴው (Metodo di valutazione) ሲሆን፣ ይህም የአንድን ሰው የሕይወት ዘርፎች በሙሉ ግምት ውስጥ ለማስገባት ያለመ ነው።

ለሲቪል አካል ጉዳት (invalidità civile) ወይም ለLegge 104 ማመልከቻ ለማቅረብ የሚከተሉትን ማድረግ አለብዎት፦

1. ወቅታዊ የጤና መረጃዎችን እና ዝርዝር የሕክምና ምስክር ወረቀቶችን ማሰባሰብ
   

ወደ ሐኪምዎ ሲሄዱ የሚከተሉትን ይዘው ይሂዱ፦

• ወቅታዊ የልዩ ባለሙያ (specialist) የሕክምና ውጤቶች

• ትክክለኛ ምርመራዎች/ዲያግኖሲስ (በቅርብ ጊዜ የተደረጉ ቢሆኑ ይመረጣል)

• የሆስፒታል የምስክር ወረቀቶች

• ካለዎት የቀድሞ የግምገማ ውጤቶች (verbali)

ሰነዶቹ ግልጽ፣ ሊነበቡ የሚችሉ፣ በጣሊያንኛ ቋንቋ የተጻፉ እና አካል ጉዳተኝነትዎ በዕለት ተዕለት ሕይወትዎ ላይ የሚያሳድረውን ተጽዕኖ የሚገልጹ መሆን አለባቸው

2. 
   
   ከሐኪምዎ ጋር በግልጽ መነጋገር

በዕለት ተዕለት ሕይወትዎ ላይ የሚያጋጥሙዎትን ችግሮች በግልጽ ያስረዱ፣

እንዲሁም በሥራዎ ወይም በማኅበራዊ ሕይወትዎ ላይ ያሉብዎትን ገደቦች ይጥቀሱ

ሐኪሙ (የቤተሰብ ሐኪም ወይም ልዩ ባለሙያ) የምስክር ወረቀቱን መሙላት ስላለበት የሚከተሉትን ነጥቦች ማሳወቁ በጣም አስፈላጊነው፦

ያሉብዎት ሕመሞች በሙሉ (ከአንድ በላይ

• ቢሆኑም እንኳ)

• ትክክለኛዎቹ ምልክቶች (symptoms)

• ተግባራዊ ችግሮች (መራመድ፣ መሥራት፣ ራስን መቻል፣ ወዘተ)

ማሳሰቢያ፦ ችግሮችዎን አቅልለው አያቅርቡ፤ ምክንያቱም ግምገማው በእነዚህ መረጃዎች ላይ የተመሠረተ ነው።


3. የአስተዳደር መስፈርቶችን ማረጋገጥ

ማመልከቻውን ከመጀመርዎ በፊት የሚከተሉት መኖራቸውን ያረጋግጡ፦

• የግብር መለያ ቁጥር (Codice Fiscale) እና ሕጋዊነቱ ያላበቃ መታወቂያ

• በጣሊያን ውስጥ ነዋሪ መሆን

• SPID ወይም CIE (ሂደቱን ለመከታተል ይጠቅማል)
  
  
  4. ተጨማሪ ሰነዶችን ማዘጋጀት
  
  
  እንደ ሁኔታው የሚከተሉትን ሊያስፈልጉ ይችላሉ፦

• የሥራ የምስክር ወረቀቶች (የሚሠሩ ከሆነ)

• የትምህርት ቤት ሰነዶች (ለአካለ መጠን ላልደረሱ ልጆች)

• የማኅበራዊ ወይም የዕርዳታ አገልግሎት ሪፖርቶች

እነዚህ በተለይ በአዲሱ የአሠራር ለውጥ (Reform) ለሚደረገው “ሙሉ” ግምገማ በጣም ጠቃሚ ናቸው።

 

የተሃድሶው (Reform) ዕቅድ እንደሚጠቁመው፣ የሙከራ ትግበራው ምዕራፍ እንደተጠናቀቀ አዲሱ ሥርዓት ከጥር 1 ቀን 2027 ጀምሮ በመላው ጣሊያን ተግባራዊ መሆን ይጀምራል።

በሚቀጥሉት ወራት ውስጥ የሚከተሉት ዋና ዋና ነጥቦች ክትትል ይደረግባቸዋል፦

• ለሕክምና ምርመራ (Visits) የሚወስደው የጥሪ ጊዜ

• የምርመራ ቃለ–ጉባኤዎች (Minutes/Reports) አዘገጃጀት ዘዴ

• በገንዘብ ነክ ጥቅማጥቅሞች እና በማኅበራዊ እርዳታ አገልግሎቶች ላይ የሚኖረው ተፅዕኖ

መረጃ ማግኘት ለምን አስፈለገ?

በዚህ የሽግግር ወቅት፣ የአሠራር ሂደቶች ከአንዱ ግዛት (Province) ወደ ሌላው ሊለያዩ ይችላሉ። ስለዚህ፦

• ስለ ተሃድሶው አዳዲስ መረጃዎችን ማወቅ እና አስፈላጊ የሆኑ ሰነዶችን በትክክል ማዘጋጀት፣ እርስዎም ሆኑ ቤተሰብዎ ጥያቄያችሁን በተሻለ ግንዛቤ እንድታቀርቡ ይረዳችኋል

• ተሃድሶው ገና በሂደት ላይ ያለ በመሆኑ፣ በትክክል ከጥር 2027 ጀምሮ ተግባራዊ መሆኑን ለማረጋገጥ ሂደቱን መከታተል ይመከራል።