Ndax yow nga bokk ci nit ñi amul solo ak sa yaram ak sa xel ci jamono yu gën a yàgg, ba mu tax ne jàmmu ak ñu bokk ak sa xaalis ak sa néewal ci diir ju yàgg, tax nga amul soxla ci diggante ak kër gi, suuf si ak askan wi?
Ci Italisi, man nga laaj ngir ñu jëfandikoo sa xaalis ak sa jàmmu (looy wax “Legge 104/1992”) walla sax laaj ngir ñu jàppale la ci amul-soxla ci yaram, réewal, déggal ak yeneen ndimbal. Ci bii xëtu paj ci, danu koy léeral ndax naka la jëm ci jëm.
Xaalis ak jàmmu mooy biir nit ku am yàquwaay ci yaram, xel, am-xam-xam, xeeti ndaw walla sa ñaaw ci wàllu gëstu, lu tax mu gën a metti ci jàmm ak sa ndeyu-jëfandikoo ci ñaari waxtu bu yàgg. Ñu xam ne lii moo tax ndaw gi manul wone ay ñàkkale ci liggéey, yendu walla yéene lu mën ci am.
Ci Italisi, komisiyonu réew mi la jëfandikoo ngir xam ni nit gi am na xaalis walla déggal. Yow la wara tambalee laaj bi.
Komisiyon bi dina taxawal mbind mi daan yeneen am-xew-xew (amul-soxla, réewal, déggal, walla déggu ak xeex), ak di nangu benn soxla gu siiw ci ñu jappale la (benn taxawaay, “Legge 104/1992”).
Ñaari jëfandikoo yi ñu daan ko def ak yeneen ndimbal, dañu ko mën a jëfandikoo itam ñu jëkkoo ci Italisi.
Am sa xaalis ak jàmm day jéggi boppam ngir man a jox la ndimbal ak mbooloo ci ñaari waxtu: ndimbal ci seen jàng, liggéey ak nafa.
Nit ñi man a laaj ngir jëfandikoo sa xaalis ak jàmm (Legge 104/1992) ak amul-soxla ci yaram:
Italek yi dëkk ci Italisi;
Nit ñi dëkk ci Union Européenne, yi jëm ci anagrafe ci xeet gi dëkk ci;
Nit ñi ci réewi waxtaan yi, buñu am ci ay xarala bu am genn at.
Laaj bi man nga ko def ci INPS (Istituto Nazionale della Previdenza Sociale), mi ngi jëfandikoo ngir nafa ak ndimbal.
Man nga laaj bi:
Online ci kaw INPS;
Wallu ci patronato walla askan wi jëfandikoo ndimbal.
Naka la man a jël jëfandikoo:
Online ak SPID, CIE walla CNS ngir man a dugg;
Wallu ci patronato walla associassion (fi nga gis list bii: Sportelli JumaMap).
Loolu am solo: attestation bi mu am ci kaw 90 fan la war a jeex, bu njëkkula def laaj bi.
Nga mën a gis rapport bi ci kaw site bu INPS.
Degg na: Bu doxalul sama xaalis ci sa mbind mi, man nga def recours ak avocat.
Sa doktor man na la génne laaj ngir ñu séq la ci sa kër. Ci 5 fan lañu la jox la ndigal ci bés ak waxtu.
Su rapport bi taxawoon, am na ay revizyon ci waxtu (bu amee 1, 2, 3 at…).
Su laaj bi rëcc, INPS day woo la ngir jëfandikoo revizyon bi.
Amul soxla ne duggatul ci doktor bu njëkk.
Dinga war a joxe document médical bu bees.
Bu revizyon bi agsee, raport bu bees dina génn.
Bu xaalis gi yéxee, su fekkee am nga document médical bu baax, man nga def demande de réévaluation.
Mel ni li nga defoon bu njëkk la: attestation, laaj, xam-xam ak wàllu jàmm.
Ndimbal yi ñu jox day gëna sedd ci xaalis gi, waaye am na it ay criteria yu mel ni:
At;
Amm sa am-xam-xam;
Njàngat.
Ay ndimbal:
Pension: su fekkee am nga xaalis 100% te am nga 18 at.
Assegni: su xaalis bi 74% ak 99% ak at 18 ak àdduna ku am njàngu.
Indemnité d’accompagnement: bu fekkee manul nga dox sax walla soxla nga ndimbal bu séen yaram.
Indemnité de fréquentation: ndimbal ngir ndaw yi ci njàngu walla gëstu.
Ci xaalis ak jàmm (legge 104/1992):
Toppale jàngu ngir ndaw yi;
Ndimbal ci liggéey (congé, escapé ci liggéey bu dul wéy);
Waxtaan ci yeneen ndimbal fiskal ci séen jàmm, xeex ak auto.
Komisiyon bi dina jëfandikoo lii ci services sociaux ci dëkkuwaay yi.
Per quando riguarda le compromissioni (invalidità civile, cecità civile, sordità, sordocecità) sono previste pensioni, assegni, indennità.
Pensioni: se l’invalidità è pari al 100% e hai più di 18 anni; oppure se sei cieco parziale o assoluto; non devi superare un certo reddito personale annuo (circa 19.500 euro).
Assegni: se l’invalidità è fra il 74 e il 99% e hai più di 18 anni e se non hai un reddito superiore a circa 5.400 euro.
Indennità di accompagnamento: indipendente dall’età o dal reddito ti viene erogata se non sei in grado di camminare autonomamente o se hai necessità di assistenza continua. Viene erogata anche se sei cieco assoluto.
Indennità di frequenza: viene concessa ai minori con invalidità che frequentano la scuola o centri di riabilitazione.
Per quanto riguarda invece la disabilità (legge 104/1992) se viene riconosciuta la condizione di gravità sono possibili varie agevolazioni:
– apre la possibilità di richiedere il sostegno a scuola se l’interessato è minore;
– consente agevolazioni sul posto di lavoro (permessi, congedi, scelta della sede esonero dal lavoro notturno…)
– apre la possibilità di richiedere e ottenere alcune agevolazioni fiscali (spese sanitarie,
ausili, assistenza, auto).
Il riconoscimento della condizione di gravità viene tenuto in considerazione dai servizi sociali dei comuni per attivare specifiche forme di sostegno e di supporto.
Dokument yu am solo
NABILA è un Help Desk per cittadini migranti con disabilità e vulnerabilità che assicura assistenza socio legale, mediazione linguistica e orientamento ai servizi sul territorio nazionale.
Attraverso la linea telefonica gratuita 800 999 977 e alla mail progettonabila@arcinazionale.it, NABILA fornisce:
JumaMap – Services for Refugees dafa benn kart bu ñu defar ngir may la saafara ngir gis foundé yi gën ci yàggu ci sa bopp.
Fii, man nga seet benn place bu nga naan, lekk, jang italek, amal ndimbal santé, ndimbal law, walla ndimbal psychologie, ak yeneen ay sarwiis yu bari yu amal ngir nit ñi di doxandéem ak nit ñi amul kër.
Platform bi am na 17 làkk.
Mën nga soppi làkk bi ci menu bi ci kaw. Ñu ngi am: Albane, Amarik, Arab, Bengali, Sinuwa, Dari, Farsi, Farãs, Angle, Pashtu, Punjabi, Rus, Somali, Espanyool, Tigrinya, Ukrèn, Urdu, ak Wolof.
Mën nga jàng JumaMap itam ci sa telefon portable: www.jumamap.it
Su la bëgg ndimbal ci bopp-bopp, man ngaa ñëw ci Welcome Center:
Altine
10:00 – 14:00 — Büro d’orientation sociale
Talaata
10:00 – 14:00 — Büro psychologie (18–26 at)
14:00 – 17:00 — Büro ndimbal santé
14:00 – 18:00 — Büro orientation sociale
14:00 – 18:00 — Büro loi / ndimbal jëfandikookat
Àllarba
10:00 – 14:00 — Büro orientation sociale
Alxames
10:00 – 14:00 — Büro loi (18–26 at)
14:00 – 18:00 — Büro orientation sociale
Àjjuma
10:00 – 14:00 — Büro orientation sociale
16:30 – 19:30 — Büro loi
Ndimbal digital
Talaata 9:30 – 14:00
Àllarba 10:00 – 15:00
Alxames 9:30 – 16:30
Ngir am xibaar ak ndimbal ci telefon, woo nimero bu bees bu Arci bu amal ngir ñiy bëgg asil ak ñi di refije:
800 905 570 (Itali)
+39 351 1376335 (WhatsApp, Lycamobile ak diiwaan yi des)
Dafa topp ci Altine ba Àjjuma, 9:30–17:00.
Am na auto-répondeur bu mel ni ay làkk yu bari, ak réseau bu ay mediatëör yu xam 35 làkk.
Mën ngaa itam bind ci: numeroverderifugiati@arci.it
NABILA benn sarwiis la buy may dégg, ndimbal ak orientation ngir nit ñi doxandéem ak refije yu am gëstu walla yi am yenn bant yi.
Mën nga woo 800 999 977 ak fanal.
Su la neexee wax bopp-bopp, mën ngaa jël rendez-vous ci bira Immigrazione bu Arci Nazionale:
Via dei Monti di Pietralata 16 – Rome.
U-Report On The Move benn barab bu am aabbo la, fii mën nga am ndimbal loi, te mën nga wax ci sa xol, sa rey-rey ak li lay jàpp te lay nax.
Benn professionnelle dina la dégg te dina la wër ngir am ndimbal bu la gis.
Sarwiis bi daa dox ci Altine ba Àjjuma, 9:00–18:00.
Ngir ko jëfandikoo, dugalal benn message ci Facebook Messenger, ci platform U-Report On The Move.
Team bu psychologue yi dina tontu sa message te may la ndimbal bu tekkiu ci sa bopp.